Anabaza

Greckie słowo na określenie wychodzenia z głębi czegoś, wstępowania w górę, marszu. Taki tytuł nadał swojej opowieści Ksenofont, jeden z najwybitniejszych pisarzy greckich V wieku piszących w koine. Jest to historia oddziałów greckich, które zaciągnęły się u perskiego zarządcy prowincji, Cyrusa, chcącego zrzucić z tronu Persji swojego brata, Tysafernesa. Cyrus poległ w pierwszej bitwie i jedynymi oddziałami, które ocalały z tej rzezi, byli Grecy. Żywi, wciąż jeszcze zdolni do walki, ale tkwiący w samym centrum ziem nieprzyjaciela. Pod dowództwem Ksenofonta udało im sie powrócić do Grecji. Opowieść warta przeczytania, dynamiczna, trzymająca w napięciu, pełna życia. I ukazująca jedną ważną rzecz: potrzebę zaufania i nadziei. Zwłaszcza na momenty, kiedy dzień staje się podobny do dnia, nie widać różnicy między piaskiem przemierzanym wczoraj a tym przemierzanym dzisiaj. Są też momenty napięć, jak ten, kiedy Ksenofot każe żołnierzom rzucić łupy, bo niosąc je nie przejdą przez góry. I słynna scena kończąca, kiedy Ksenofont  zaniepokojony wrzawą na początku kolumny pędzi tam konno i dobiegające go okrzyki powoli zamieniają się w tekst zwycięstwa: “Thalatta! Thalatta!” Morze! Morze! Dla Greka morze oznaczało bliskość domu, przestrzeń oswojoną i bliską.

Czemu rozpisuję się o Ksenofocie? Bo o naszej liturgii mówi się, że ma strukturę katabatyczno-anabatyczną. Teologowie wymyślili takie skomplikowane pojęcie, żeby oddać prawdę o tym, że Jezus zstępuje do nas (katabasis), aby nas wyprowadzić do Ojca (anabasis). Nie jest On greckim najemnikiem, ale podobnie jak oddziały Ksenofonta pozostaje jedynym żywym i zdolnym do działania po zderzeniu się z siłami szatana. I podobnie jak greccy najemnicy potrzebujemy trzech rzeczy: zaufania dowódcy, posłuszeństwa i pragnienia ujrzenia domu. Greków po ujrzeniu morza czekał jeszcze marsz wzdłuż jego brzegu a potem żegluga, część z nich zdecydowała się pozostać jako osadnicy w ziemi, z której wyszli, ale skoro było w ich zasięgu morze, to był także dom. Moment komunii w liturgii to ta chwila, kiedy możemy zawołać “Thalatta!” Słodkawy smak hostii i posmak wina to smak domu, dowód na to, że On nas wyprowadził tam, gdzie obiecał.

Jesteśmy wolni.

Rorate

Założyłam na blogu świąteczną skórkę – a co W końcu jutro wyjeżdżam do mamy a pojutrze Wigilia. Ciekawe, czy spadnie śnieg… Widok choinek, baniek, reniferów, oraz przerośniętych skrzatów w czerwonych wdziankach obramowanych białym futerkiem budzi we mnie lekką panikę wynikającą z poczucia zaszczucia i mam ochotę zwiać lub przynajmniej wywiesić na drzwiach tabliczkę: w tym roku Święta odwołane. Święta, bo Boże Narodzenie jak najbardziej będzie.

Udało mi się przełamać wrodzone lenistwo i wstawać prawie codziennie na roraty. Dzięki nim nie straciłam poczucia, że ta cała piana ze złoto-srebrnej folii to tylko piana, choć niewiele brakowało (do tej utraty)

Dziś wyjątkowo byłam w scholi i widok ołtarza z boku a nie od strony mrocznego prezbiterium sprawił, że w mojej nie do końca rozbudzonej mózgownicy zakiełkowała myśl (cud… serio! zasadniczo o tej porze nocy nie myślę).  Najmocniejsze światło (bo i największa liczba świec) jest przy ołtarzu. Wokół ludzie z roratkami, także siedzący na stopniach ołtarza – widok rzadki, bo w świetle dziennym na ogół ołtarz wytwarza pole siłowe, które rzadko kto przekracza (poza dziarskimi dwulatkami, oraz biegnącą za nimi pogonią). A tu, w ciemności grudniowego poranka, kiedy noc przełamuje się w szary półdzień, blisko stołu z menorą, kielichem i chlebem zbiera się tłum oświetlonych miodowym światłem twarzy. Światło świec jest miłosierne: łagodzi rysy, ukrywa zmarszczki. Rozświetlona nim ciemność ośmiela, żeby podejść bliżej: Boga i siebie nawzajem.

Zupełnie jak z Bogiem: pierwszy raz, te ponad dwa tysiące lat temu, przyszedł jak płomień świecy: delikatny i miłosierny. Im więcej osób Go przyjmie, tym jest jaśniej. Łatwo do Niego podejść, półmrok naszej rzeczywistości nas ośmiela, bo nasze rany i kalectwo nie rzucają się tak w oczy. Jednak pomimo swojej łagodności światło przypomina, że do jego natury należy wydobywać na jaw: każdą ukrytą słabość i każde ukryte piękno.

Verba et gesta

Po II Soborze Watykańskim liturgia Kościoła Rzymskiego stała się przestrzenią eksperymentów a o tym, czy wszystkie były udane, najlepiej świadczy fakt odradzania się po 40 latach tradycyjnej liturgii a szczególnie fakt, że fascynują się nią często ludzie młodzi. Gdzie tkwił błąd reformatorów?

Świetnie wyjaśnił to w sobotę w wywiadzie dla “L’Osservatore Romano” kard. Francis Arinze, przewodniczący Kongregacji Dyscypliny Sakramentów: najczęściej błąd rodził się z niewiedzy dotyczącej przeszłości liturgii, istoty znaku liturgicznego, konieczności jego zakorzenienia nie tylko w teraźniejszości, ale także w tradycji biblijnej. Tu przypomniała mi się historia opowiedziana mi przez znajomą, która miała okazję uczestniczyć w mszy odprawianej w sali wykładowej (chociaz piętro wyżej była kaplica) przez księdza w stule narzuconej na sweter a pierwszym czytaniem był fragment z “Małego księcia” odczytany przez osobę siedzącą z nogą założoną na nogę. Niewątpliwie spotkanie to dało uczestnikom poczucie wspólnoty. Ale co z poczuciem sacrum? Bóg stał się pretekstem do spotkania tych ludzi, ale czy oni spotkali się z Nim? Jaki obraz Boga i Kościoła wynurza się z takiej, khm, liturgii? 

Wiele osób narzeka, że znaki liturgiczne sa nieczytelne i wymagają wyjaśnienia. A skoro tak, to trzeba je zmienić. Nie zgadzam się z takim podejściem: znaki liturgiczne ZAWSZE wymagały mistagogii, czyli objaśnienia. Była ona procesem wtajemniczania, inicjacji w dojrzałe życie chrześcijańskie, bo uczyła tradycji i w ten sposób budowała odrębną tożsamość religijną. Zresztą, jeśli gesty i słowa sa wypowiadane świadomie i czytelnie, do wielu prawd można dojść samemu. Wiem, bo sama obserwując “ruch” świec przenoszonych przez akolitów na liturgii u dominikanów odkryłam, że są dwa stoły podczas Eucharystii – stół Słowa oraz stół Ciała i Krwi. Znając teksty biblijnych opisów epifanii (objawień Boga) skojarzyłam je z dymem kadzideł, którymi okadza się Ewangelię, dary na ołtarzu i lud. Te wszystkie elementy pieknie ze sobą współgrają i jeśli ma się je przemyślane i przeżyte, one mówią same, bez objaśnień. Wtedy Ewangelię się chłonie całym sobą, wchodzi się w jej przeżywanie. Wystarczy patrzeć, słuchać i pozwolić sobie na uczucia. I dlatego też jest bardzo ważne jak brzmią teksty liturgiczne, jakie gesty sie wykonuje i jak to się robi, bo mają być mediami dla Prawdy.

A tak już bardziej praktycznie: w tym wywiadzie kardynał Arinze mówi także o planowanej w liturgii zmianie – znak pokoju ma być przekazywany podczas ofiarowania, nie jak dotychczas przed komunią świętą (chodzi o to, żeby nie rozbijać modlitewnego skupienia przed przyjęciem Ciała i Krwi). Na razie jest to w sferze planów, ale jest duże prawdopodobieństwo, że wejdzie w życie.

Błogosławmy, błogosławmy wraz…

Biskupi amerykańscy zatwierdzili nowy ryt błogosławieństwa  i jest to modlitwa nad dzieckiem w łonie matki Myślę, że to ruch w dobrym kierunku – znajoma młoda mama powiedziała kiedyś, że dominującym doświadczeniem kobiety w ciąży jest niepewność: co do stanu zdrowia dziecka, co do przebiegu porodu, co do tego, czy właściwie dba o siebie. Dawnej istniały takie zwyczaje, jak noszenie szkaplerza św. Dominika (do dziś można taki medalik otrzymać w Krakowie u mniszek dominikanek na Gródku, które do medalika dołączają także swoją modlitwę ), czy przepasywanie talii ciężarnej poświęconym materiałowym paskiem (tu chyba “odpowiedzialnym za efekty” był św. Dominik Savio). Były to gesty dające wsparcie psychiczne i duchowe kobiecie w tym trudnym dla niej czasie i zapewniające Bożą opiekę obojgu.

Ponadto błogosławienie pań w “dwupaku” (a czasem ”wielopaku” ) ma tez inny aspekt: wskazuje na to, że to juz nie jest tylko matka i jej brzuch, ale więcej osób. Skoro polecamy to małe życie Bogu, to zauważamy jego wartość i pragniemy, aby była chroniona, właczamy je do naszej społeczności i w nasze więzy, od tych najważniejszych, z Panem, począwszy.

Tak na koniec jeszcze prośba: przedstawiciele ruchów antyaborcyjnych prosza o poparcie w debacie w ONZ nad prawem do życia dzieci nienarodzonych. Wszystkich, którzy chcieliby ich wesprzeć podpisując apel zapraszam tutaj. Każdy podpis jest ważny, więc zachęcam Więcej o akcji można przeczytać tu.

Szlachtowanie Baranka?

Jan Ewangelista notuje skrzętnie w swojej Ewangelii, że kiedy prowadzono Jezusa na ukrzyżowanie i krzyżowano Go, w Świątyni Jerozolimskiej lewici zabijali właśnie baranki paschalne (por. J 19,14). Odchylenie do tyłu łba, szybkie i mocne przesunięcie nożem po tchawicy i tętnicy szyjnej, słodkawy zapach krwi. Ceną wieczornej uczty jedności Boga z Jego ludem była śmierć baranków, w których Jan widzi cień śmierci Mesjasza. Odległy obraz, ale uczestniczący w tym, co będzie miało miejsce.

Warunkiem wspólnoty na paschalnej uczcie jest śmierć baranka oczyszczająca i naznaczająca tych, którzy w tej uczcie będą uczestniczyć.

Każda msza jest uczestnictwem, ignorującym czas i przestrzeń, w krzyżowej śmierci i zmartwychwstaniu Baranka. Paschalne ofiary jedynie symbolizowały, zapowiadając Jego śmierć i jej znaczenie. Jesteśmy w Wieczerniku, główny celebrans jest Jezusem a jednocześnie jest tym, który zabija Baranka. Bo w Wieczerniku dokonało się już to, co historycznie nastąpiło dopiero potem (wspaniale o tym pisał Jan Paweł II w “Ecclesia de Eucharystia”). W Misterium Paschalnym czas ulega zwirowaniu lub może lepiej byłoby powiedzieć – zatrzymaniu, gdyż wkracza w niego Wieczność.

Tak więc ksiądz na mszy jednocześnie jest Jezusem i jednocześnie Go zabija. A potem w Nim zmartwychwstaje (słowa mi się plączą szukając swojego sensu i znaczenia, tak trudno pisać o tym, co swoją pełnię ma jedynie wtedy, kiedy jest przyjmowane i wyrażane egzystencjanie, nie tylko rozumowo …). Istotne jest to, że tych dwóch aspektów: wspólnotowego i ofiarniczego nie da się rozdzielić, ponieważ warunkują siebie nawzajem. Dobra liturgia to taka, na której czujemy wspólnotę jednocześnie zachowując świadomość z jakiej ofiary ona wyrasta. Szkoda, że tak rzadko można tego doświadczyć.